Stratejik Risk Karar Kanvası

Neyi kazanmak için, ne kadar kaybı kabul ediyoruz?

Strateji geleceğe ilişkin bir seçimdir ve gelecek bütünüyle bilinemediği için bu seçimin içinde risk vardır. Dr. Hakan Tetik, Belirsizlikte liderlik ve ölçülebilir risk yazısında liderin cevaplaması gereken soruyu şöyle koyar:

“Neyi kazanmak için, ne kadar kaybı, hangi kanıta dayanarak ve hangi koşullarda kabul ediyoruz? Bu sorunun cevabı yoksa cesaretin sınırları da yoktur.”

Stratejik Risk Karar Kanvası bu sorunun cevabını altı alanda tek sayfaya yazmanızı sağlar.

Kanvasın altı alanı

1. Stratejik değer: Fırsat neden önemli, kazanmayı amaçladığımız değer ne? Bir seçeneğe kaynak ayırırken diğer olasılıklardan vazgeçeriz; yani fırsat maliyeti öderiz.
2. Olasılık ve kanıt: Olasılıklar hangi veriye dayanıyor? Verinin desteklediği yerde hesap yaparız; güvenilir bir olasılık üretemediğimiz yerde “bilmiyoruz” deriz.
3. Kayıp büyüklüğü: Ağır olumsuz senaryoda ne olur? “Ne olabilir?” sorusunun yanına “Olursa neden bu kadar etkileniriz?” sorusunu koyarız: tek müşteriye bağımlılık, bilginin tek kişide kalması ya da aynı tedarikçiye bağlı projeler gibi.
4. Taşıma kapasitesi: Bu kayıp nasıl karşılanır? Kurumun dayanabileceği kayıp ile belirli bir karar için kabul etmeyi seçtiği kayıp aynı şey değildir.
5. Geri dönüş: Karar geri döndürülebilir mi, geri döndürülmesi zor mu? Geri dönüşün maliyeti ne? Kararı aşamalara ayırmak işe yarayabilir; ama pilotun da bir maliyeti ve sınırı vardır.
6. Öğrenme koşulları: Hangi sinyalde müdahale ederiz? Beklemeyi seçiyorsak neyi bekliyoruz ve hangi tarihte tekrar karar vereceğiz?

Kanvas tek bir puan üretmez. Makalenin ifadesiyle: “Amacı yöneticilere tek bir sihirli puan vermek yerine, kararın dayanaklarını ve sınırlarını görünür kılmaktır.” Bu araç da hangi alanın dolu, hangisinin eksik olduğunu, nerede “bilmiyoruz” dediğinizi ve senaryo hesaplarını gösterir; “yap” ya da “yapma” demez. Kanvas, mevcut risk yönetimi ilkelerini yönetici kararlarına bağlayan bir uygulama çerçevesidir; bilimsel geçerliliği sınanmış bir ölçek değildir.

Beklenen kayıp, kaybın üst sınırı değildir

Makaledeki tamamen varsayımsal örnekte bir B2B hizmet için on iki ayda, bütün ilgili maliyetler düşüldükten sonra üç sonuç tanımlanır: yüzde 30 olasılıkla 2 milyon lira, yüzde 45 olasılıkla 400 bin lira kazanılır; yüzde 25 olasılıkla 1 milyon 200 bin lira kaybedilir. Olasılıklarla ağırlıklandırılmış net sonuç 480 bin lira artıdır.

Ortalama çekici görünür. Ama şirket bu karar için yalnızca 600 bin liralık kaybı kabul etmişse, ağır senaryo bu sınırın iki katına ulaşır. Araç bu yüzden ağırlıklı net sonucun yanında beklenen kaybı ve en kötü senaryodaki kaybı ayrı ayrı gösterir; en kötü senaryoyu bu karar için kabul ettiğiniz kayıpla ve kurumun dayanabileceği kayıpla karşılaştırır. “Makaledeki örneği yükle” düğmesi bu örneği kanvasa yerleştirir.

“Bilmiyoruz” yazabilmek

Her belirsizliğe bir yüzde atamak onu ölçülebilir hale getirmez. Olasılığını bilmediğiniz bir senaryoya ya da güvenilir bilginiz olmayan bir alana “bilmiyoruz” deyin. Araç o olasılığı ağırlıklı hesaba katmaz ve bu yerleri bir öğrenme planında toplar: eksikliği tamamlayacak bir müşteri testi ya da daha küçük bir deneme.

Ekiple nasıl doldurulur?

Kanvası dolduran ekip önce fırsatın neden önemli olduğunu açıklar. Ardından olasılıkların hangi veriye dayandığını, ağır olumsuz senaryoda ne olacağını ve bu kaybın nasıl karşılanacağını inceler. Son aşamada geri dönüş maliyetini ve hangi sinyalde müdahale edeceğini belirler. Tahmine itiraz etmek kariyer açısından tehlikeli görülüyorsa, kanvasın hücreleri dolu olsa bile değerlendirme eksik kalabilir.

Yapay zekâ bu süreçte karşı görüş üretebilir, varsayımları ayırabilir ve farklı senaryoların hesabını hızlandırabilir. Verinin bulunmadığı yerde verdiği ikna edici bir yüzde ise kanıt değildir. Önümüzdeki yönetim toplantısında tek bir kararı bu şekilde ele alın: kazanmayı amaçladığınız değeri, kabul ettiğiniz kaybı ve kararı değiştirecek sinyali aynı sayfaya yazın.

Modelin tanımı ve kaynakları: Stratejik Risk Karar Kanvası (hakantetik.com Model Atlası). Kararı vermeden önce kör noktaları görmek için Karar Stres Testi’ni de kullanabilirsiniz.